Helikopterler


Helikopter, uçuşa dikey başlama, tek bir noktanın yukarısında asılı durma, yavaş uçma ve geriye doğru uçma özelliklerinden dolayı birçok alanda kullanılır.

Helikopterlerde sabit kanatlar bulunmadığı için, aerodinamik önemli bir tasarım unsuru değildir. Yapımda daha çok yük hacimlerini, sabit ağırlığı ve helikopterin dengesini optimum düzeyde tutmaya önem verilir.

Başlıca helikopter türlerinin hepsi rotor kanatlarının bağlı olduğu mili çalıştıran türbinlerle hareket ettirilir. Türbin ile dişliler arasında, rotordan türbine dönme kuvvetlerinin aktarılmasını önleyen bir serbest harekette kavrama sistemi vardır. Dişli hareketi ana rotora iletmeden önce dönme hızını azaltır. Neredeyse bütün helikopterlerde gövdenin rotorla ters yönde dönmesini önleyen bir kuyruk pervanesi vardır. Ters yönlerde işleyen iki rotorlu helikopterler dönüş kuvvetlerini dengeler ve böylece kuyruk pervanesi gereğini ortadan kaldırır.

Havalanma ve Yönlendirme

Helikopterler aerodinamik taşıma kuvvetini kanatlı uçaklarla aynı şekilde sağlar. Ama sabit kanatlar yerine rotor palleri vardır. Taşıma kuvvetinin büyüklüğünü rotor pallerinin hücum açısı belirler. Palin yukarısından geçen havanın aşağısından geçen havaya oranla daha hızlı olması bir basınç farklılığı yaratır. Helikopterin kumanda sistemleri kullanılarak, dikey kalkış yatay bir itiş gücüne dönüştürülür. Helikopterler her üç eksende yalpa, kuyruk savurma ve burnu aşağı yukarı hareket ettirme yoluyla yön değiştirir. Helikopterlerin kumanda düzenekleri kolektif kumanda manivelası, çevrimsel kumanda manivelası ve kuyruk pervanesi pedallarıdır. Yükseliş ve alçalışı düzenlemek için, bütün rotor pallerinin hücum açısı kolektif kumanda manivelasıyla değiştirilir. Rotor pallerinin hücum açısı ne kadar yüksek olursa, rotor palleri tarafından itilen hava miktarı ve taşıma kuvveti o ölçüde artar. Kolektif kumanda manivelası çoğunlukla pilotun sol tarafındaki bir levyedir.

Helikopterin öne, arkaya ve yanlara doğru yatması için, dönen rotor pallerinin hücum açısı dönüşün farklı noktalarında değiştirilir. Çevrimsel kumanda manivelası ileriye doğru itildiğinde, arka rotor palinin hücum açısı yükselir. Öne doğru dalış helikopterin ileriye hareket etmesini sağlar. Sağa ya da sola yalpayı kontrol için, dönüşün uygun anında rotor paline daha yüksek bir hamle açısı verilir.

Kuyruk pervanesini kontrol eden tork etkisi karşıtı pedallar, sabit kanatlı bir uçaktaki yön dümeni pedallarına denk düşer. Kuyruk pervanesi pallerin hücum açısı helikopterin normal ekseni boyunca hareketini(yalpayı) kontrol eder. Kuyruk pervanesinin bulunmadığı iki rotorlu helikopterlerde yalpa kontrolü her iki rotorun çevrimsel pal ayarlamasıyla sağlanabilir.

Kısa kısa….

Kızböceği bir helikopter gibi uçar. Birbirinden ayrı hareket edebilen kanatları sayesinde uçarken durabilir, asılı kalabilir ve geriye doğru uçabilir.

Boeing AH-64D Apache gibi muharebe helikopterleri, silahlı kuvvetler için tasarlanmış son derece hareketli ve etkili silah sistemleridir. ABD Kara Kuvvetleri için yapılan Apache, 1984’ten beri çeşitli askeri görevlerde kullanılmıştır. Ana rotoruna bağlı kontrol radarıyla hedefleri saptayabilir ve topladığı verileri diğer birimlere iletebilir. AH-64D Apache muharebe için 30mm’lik otomatik bir topla donatılmıştır; ayrıca güdümlü ve güdümsüz bir dizi Hydra 70 roket fırlatıcısı cardır.

Schiebel Camcopter: Kayıp kişileri kurtarmada veya jeolojik araştırmalarda havadan keşfi için kullanılan uzaktan kumandalı bir helikopterdir.

Her yerde kalkıp inme özelliklerinden dolayı, helikopterler kurtarma operasyonlarına uygundur.

Bir helikopterin ulaşabileceği en yüksek hız yaklaşık 400 km/saattir; rotor kanatlarının çevresindeki hava akımının getirdiği sorunlar hızı kısıtlar.

Motor arızasında tecrübeli pilotlar rotor kanatlarının dönüşünden yararlanarak yere inişi yavaşlatabilir.

Yalpa düzeni helikopterlerde esas yönlendirme-kumanda unsurudur. Pilotun kumandaları kullanarak verdiği yönlendirme talimatlarını rotor pallerinin hareketine çevirme işlevini görür. Aslında iki yalpa düzeni vardır ve bunlar rotor başlığının altındaki rotor şaftında yer alır. Yalpa düzeni çevrimsel ve toplu kumanda manivelalarına bağlıdır. Üstteki yalpa düzeni rotorla birlikte döner. Alttaki yalpa düzeni çevrimsel kanat kontrolü için sola, sağa, ileriye ya da geriye doğru yatırılır. Toplu yalpa düzeni için ise taşıyıcı plakalar rotor ekseni boyunca yukarıya ya da aşağıya doğru kaydırılır.