KALITIM

 

Ebeveynler genetik bilgileri yavrularına aktarırlar. Cinsel üremede her iki ebeveynden alınan malzeme bir araya gelir.

Canlıların çoğu ömürlerinin bir evresinde döl verir. Bu yavrular anne-babadan kalıtımla alınan özelliklerin yanı sıra kendine özgü bireysel özellikler de taşır. ,kalıtım mekanizmalarına ilişkin bilimsel kavrayış ancak 20. yüzyılda gelişti. Modern genetik biliminin çığır açıcı buluşları artık soy ıslahıyla hayvan ve bitki yetiştirme gibi pratik uygulamalar için de kullanılıyor.

Kalıtım nasıl işler?

Cinsel üremede gamet denen üreme hücreleri birleşir. Bunlar gerek hayvanlarda, gerekse insanlarda yumurta hücreleri ve sperm hücreleridir. Diğer hücrelerin tersine, gametlerde tek bir genetik malzeme seti vardır. Birleşmeden sonra yeni hücre olağan ikili genetik bilgi setine kavuşur.

Genetik bilgi genleri içeren uzun deoksiribonükleik asit (DNA) iplikçikleri biçiminde aktarılır. Kıvrımlı içsel yapısı 1950’lerde saptanmış olan kromozomlar, proteinlerden ve DNA’dan oluşur. DNA molekülleri ikili sarmal veya heliks biçimindedir; sıkıca sarılmış iki uzun iplikçiği hidrojen bağları bir arada tutar. Bu moleküller bir organizmanın eksiksiz genetik talimatlar dizisini barındırır.

Hangi gen öne çıkacak?

Genler, kromozom içindeki tekil DNA parçalarıdır. Dış görünüş ve karakteri de kapsayan bütün özelliklere etki ederler. Üreme, anneden ve babadan gelen birer gen kopyasının birleşerek, genetik bilgiyi yavruya aktarmasını sağlar. Böylece döl her genin ebeveynlerden alınmış iki çeşidine sahip olur. Bunlar aynı olabileceği gibi farklı da olabilir; sözgelimi, her ikisi de mavi göz rengine dönük talimatlar barındırabilir veya birinde kahverengi gözlere, diğerinde mavi gözlere dönük talimatlar bulunabilir. Çoğunlukla genlerden biri diğerine ağır basar ve buna baskın gen denir. Ancak bastırılan, yani çekinik özellik kaybolmaz; eğer bir daha bastırılmazsa, sonraki kuşaklarda ortaya çıkabilir. Bazı özellikler kalıtımla geçerken bir ara biçime de bürünebilir. Örneğin, kırmızı çiçekli bir bitki ile beyaz çiçekli bir bitkiden elde edilen melez cins pembe çiçekli bir bitki olabilir.

Kısa kısa…..

Genetik teknolojisi belli bir hedef dahilinde genetik bilgilerle oynamaya olanak veren işlemleri belirtir.

Seçici yetiştirme hayvanlarda ve bitkilerde belirli özellikleri ortaya çıkarmayı ya da bastırmayı sağlayabilir.

Cins ev hayvanları çoğu kez istenen becerileri ya da görünüşü kazandırmaya dönük soy ıslahının ürünleridir.

İnsanlar vücut şekli, kürk ve göz rengi gibi belirli özellikler için hayvanlarda soy ıslahına başvurur.

Klonlama tek bir organizmanın bütün genetik verilerinin kopyalanmasına dayanır. Sağlıklı klonlanan ilk hayvan olan Dolly koyunu 1996’da doğdu ve altı buçuk yaşında öldü.

Genetiği değiştirilmiş mısırlar hastalıklara ve zararlı böceklere daha iyi direnebilir.