UÇAKLAR NASIL UÇAR

İnsanların uçma düşü 1903’te Wright kardeşlerin ilk uçağıyla gerçekleşti. Havacılığın kapsamı iç hat seferleriyle, kıtalararası seferlerle ve yük taşımacılığıyla günümüze kadar hızla genişledi.

Uçaklar havadan daha ağırdır. Dolayısıyla, uçak ağırlığından daha büyük kaldırma kuvvetinin sağlanması gerekir.

Havalanma

Pistteki bir uçağın hareketi sırasında oluşan hava akımı, uçağın kavisli kanatlarıyla ikiye ayrılır. Kanadın üst kısmının biçiminden dolayı, üst hava akımı alt hava akımından farklı bir yol izler. Hava akımının hızı üst kısımda alt kısma oranla daha yüksektir. Hız artışının basınçtaki bir azalmayla ortaya çıktığını belirten Bernoulli ilkesi uyarınca, bu durum kanadın aşağısındaki basıncın yukarısındaki basınçtan daha büyük olduğu anlamına gelir. Böylece yukarıya doğru yönelen ve “taşıma kuvveti” denen net bir kuvvet oluşur. Uçağın devinimine karşı koyan hava direncine “sürükleme” denir.

Uçağın yerden havalanmasını sağlayan şeylerden biri de kanatların hücum açısı, yani kanadın karşıladığı havayla oluşturduğu açıdır. Hücum açısı yükselince kanadın karşıladığı hava miktarı artar ve böylece hem taşıma kuvveti, hem de sürükleme kuvveti artar. Uçağın hızını yükseltmek ya da pervanelerin yardımıyla hava akımı hızını arttırmak, taşıma kuvvetinin sürükleme kuvvetinden daha fazla artmasını sağlar. Kaldırma kuvvetinin büyüklüğü hücum açısına ve hıza bağlıdır.

Yönlendirme

Bir uçak havalandıktan sonra yön dümeni, irtifa dümenleri ve kanatçıklar aracılığıyla yönlendirilir. Pilot bu düzeneklere levye, volan ve dümen pedallarıyla kumanda eder. Kumanda, mekanik bir şekilde kumanda kolları ve bowden kablolarıyla ya da elektronik kumandalı uçuş sistemiyle gerçekleşir.

Kanatçıklar uçağın uzunlamasına eksen boyunca hareketini düzenler. Bu harekete “yalpa” denir. Kanatların dış yüzünde yer alan kanatçıklar birbirlerinden bağımsız olarak yukarıya ya da aşağıya doğru hareket ettirilebilir. Bu manevra kanatların taşıma kuvvetini değiştirir. Uçak daha küçük taşıma kuvvetli kanadın yönüne doğru yalpa vurur.

Yön dümeni dikey eksen boyunca uçuş hareketine kumanda eder. Bu harekete “ kuyruk savurma” denir. Dümen bir teknedeki gibi, uçağın kuyruğuna dik olarak takılıdır. İniş için yere yaklaşırken kullanılır ve kanatçıkların bir yan etkisi olan kuyruk savurmayı dengeler. Dümene bağlı kumanda pedalları yerde ilerlerken uçağın tekerleklerini de idare eder.

İrtifa dümenleri uçak kuyruğunun parçasıdır ve uçağı yan ekseni boyunca döndürür, yani uçağın burnunu kaldırıp indirmesini kumanda eder. Kanatların hücum açısı irtifa dümenleriyle düzenlenir. Belli uçaklarda dengeli uçuş için ek küçük dümenler kullanılır.

Kısa kısa………

Kuyruksuz ve üçgen biçimli uçan kanatlar üzerindeki çalışmalar halen sürüyor.

Uçağı levyeler, volanlar ve pedallarla idare eden pilotların çok sayıda kumandayı çalıştırması gerekir.

Bir uçak kanatçıkların, yön dümenlerinin ve irtifa dümenlerinin yardımıyla üç ekseni etrafında dönebilir.

Hava akımı kanatlara çarptığında ikiye ayrılır. Üst hava akımı alt hava akımına oranla daha uzun bir yol alır. Bunun yarattığı basınç farklılığıyla uçak yukarıya doğru “çekilmiş” olur.

Tahminlere göre hava taşımacılığı 2015te üç katına varmış olacak.